Encyklopedia Ustka




Ustka – miasto w Polsce, na północno-zachodnim krańcu województwa pomorskiego, w powiecie słupskim.

Ustka jest położona u ujścia rzeki Słupii do Morza Bałtyckiego. Jest miastem portowym, kąpieliskiem morskim oraz uzdrowiskiem. Miasto graniczy z gminą Ustka.

Geografia:

W okresie powojennej polskiej administracji, w latach 1950-1975 należała do województwa koszalińskiego, a w latach 1975-1998 – do województwa słupskiego.

Od 13 lipca 2003 Ustkę i Słupsk łączy porozumienie zwane dwumiastem. Oba miasta są połączone komunikacją kolejową i autobusową.

Według danych z 31 grudnia 2007 1, miasto miało 16 106 mieszkańców. Ma powierzchnię 10,19 km², z czego 46% stanowią lasy, a 11% – użytki rolne. Ustka skupia 0,44% powierzchni powiatu słupskiego oraz 17,6% jego ludności.

W Ustce zlokalizowane jest Centrum Szkolenia Marynarki Wojennej, będące głównym ośrodkiem szkoleniowym Marynarki Wojennej.

Układ miejski tworzą 88 ulice, 2 place (Dąbrowskiego, Wolności) oraz 2 trakty (Promenada Nadmorska, Bulwar Portowy). Dodatkowe dzielnice miasta: Grabienko, Mokrzyca, Ustka-Leśniczówka.

Historia:

Z umowy słupskich radnych ze Święcami z 1337 pochodzi informacja o istnieniu warowni w miejscu ujścia Słupi. Warownia w Ustce jest grodziskiem "quondam castrum", w umowie jest to miejsce określone jako:

...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...

...jak również cały i niepodzielny port Ustka, położony po obu stronach rzeki Słupi...

Od XIII w. na tereny te napływali niemieccy kolonizatorzy. Liczba ludności coraz szybciej wzrasta. Kościół w Ustce, która już teraz ma inną nazwę – Stolpmünde, jest budowany z kościołem w Grabnie – w 1356. Zbudowany z drewna kościół pw. św. Mikołaja stał na podwyższeniu, prawdopodobnie w środku starego grodziska słowiańskiego. Był wykorzystywany jako znak nawigacyjny; dzienny i nocny.

Wizytacje szkół przynoszą pierwsze informacje o szkole w Ustce z 28 lipca 1590 i z 1729.

W roku 1590 wzmiankowano, że mieszkańcy Ustki zajmują się intensywnie także rybołówstwem.

Do portu w Ustce 2 listopada 1626 wkroczyły szwedzkie wojska, rozpoczęła się wojna trzydziestoletnia. Obroty portu spadły. Zmniejszyła się też liczba mieszkańców.

Dodatkowo do klęsk związanych z wojną w 1644 Ustkę strawił pożar; ocalało 15 domów i kościół.

W 1648 traktat pokojowy i dodatkowe uzgodnienia w 1653 przyporządkowały wschodnią część Pomorza Zachodniego, a więc i Ustkę, pod zwierzchnictwo Brandenburgii.

W XVIII w. nieliczne statki rozładowywane były na redzie. W 1794 Ustka liczyła około 700 mieszkańców.

Nowa wojna wywołana przez Napoleona powoduje, że "Wielka Armia" zajmuje Pomorze Zachodnie na przełomie 1806/07. Port w Ustce był blokowany.

Budowa kolei (początek XX w.) wąsko- i szerokotorowej dokonała przyspieszenia w rozwoju gospodarczym portu jak również całego regionu. Liczba ludności Ustki w 1818 wynosi 477 a w 1941 wynosiła 5051.

Pierwsze, wcale niemałe inwestycje infrastruktury wypoczynkowej zostały podjęte przez gminę miejską w 1911. Projekt wzorował się na łazienkach w Sopocie. Od tego czasu jest nieprzerwany przyrost realizacji tych inwestycji.

W 1904 latarnia morska w Ustce emitowała światło białe przerywane. Dodatkowo od 1913 na wschodnim falochronie pracowała syrena przeciwmgłowa.

W 1888 był konsekrowany nowy kościół.

Od września 1939 i od czerwca 1941 obowiązywały na pewien czas obostrzenia dla cywilnego ruchu statków.

Od 1942 była w niewielkim stopniu rozbudowywana stocznia. W Ustce do połowy 1944 jest ok. 230 więźniów.

1945 dla Ustki w szczególności (ze względu na port, który dawał możliwość ucieczki przed frontem) rozpoczął się zgromadzeniem dużej liczby uchodźców. Panowała szczególnie ostra zima, brakowało kwater i żywności.

Żołnierze niemieccy skapitulowali po niewielkiej wymianie ognia z oddziałem Armii Czerwonej 9 marca 1945. Została w mieście utworzona komendantura, która utworzyła niemiecką, pomocniczą administrację z niemieckim burmistrzem. Zaczęli zjeżdżać się polscy osiedleńcy. Pierwsza polska władza, Zarząd Miejski, rozpoczął urzędowanie 11 maja 1945. Od czerwca 1945 były uruchamiane: kolej, poczta, gazownia.

Zabytki:

1. Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Mikołaja w Ustce – skwer (cmentarz przykościelny) bo sam kościół został rozebrany w 1889 roku,

2. Kościół pw. Najświętszego Zbawiciela,

- wybudowany został w latach 1885-1888, w stylu neogotyckim, wzniesiony pierwotnie za wsią, na pustej wydmie, we wnętrzu świątyni na uwagę zasługują:

- protestanckie empory,

- krucyfiks z 1752 (przeniesiony ze starego kościóła pw. św. Mikołaja),

- witraż z wyobrażeniem Chrystusa ratującego św. Piotra z morskich fal (dzieło nowoczesne),

- organy z manufaktury Völknera w Duninowie,

- dwa XVII-wieczne obrazy – na pierwszym przedstawiono rodzinę Kalffów u stóp Chrystusowego Krzyża (ufundowany w intencji duszy syna tej rodziny, który zginął na morzu w 1674), drugi zaś przedstawia Ukrzyżowanie (ufundowany w 1652).

3. domki rybackie i kamieniczki z XIX/XX w.,

4. Warownia w ujściu Słupi znana jako Zaułek Kapitański

5. Port Ustka – niewielka przystań (żeglarstwo) morska w ujściu rzeki Słupi, mająca charakter portu. Ów port morski posiada wszystkie rodzaje konstrukcji dla obsługi statków o niewielkich wymiarach.

a) miejsce po kościele pw. św. Mikołaja stojącym w tym miejscu w latach 1356-1889, mały plac otoczony jest kamienicami, które niegdyś należały do kapitanów statków (stąd nazwa Kapitański Zaułek), w miejscu dawnego kościoła, który prawdopodobnie pełnił również funkcję latarni morskiej położono kamień młyński, rosną tu również stare lipy

6. latarnia morska w Ustce

a) wybudowana w 1892 z czerwonej cegły u nasady wschodniego falochronu, posiada ośmiokątną wieżę o wysokości 21,5 m, wysyła światło na odległość prawie 30km, zastąpiła światło latarni wciąganej od 1871 na maszt stacji pilotów

7. molo

a) falochron wcinający się w morze na około 100 m, w Ustce istnieje również tzw. III molo będące pozostałością po niedokończonych planach niemieckich sprzed II wojny światowej, kiedy to miano utworzyć z miasta drugą Gdynię, między trzecim molem a dzisiejszym portem planowano powstanie dwóch basenów dla wielkich statków

8. dzielnica willowa

a) usytuowana zaraz za promenadą i rozciągająca się w głąb śródmieścia, na uwagę zasługują:

- willa Red z 1890, styl wilhelmański, z wysoką wieżą i tarasem widokowym,

- Dom Pracy Twórczej z 1890, styl szwajcarski, o konstrukcji ryglowej z czterokondygnacyjną wieżą.

9. Baza Ratowników Morskich

a) tzw. czerwona szopa, powstała w 1867 ze względu na ówczesne liczne wypadki statków, zwłaszcza w rejonie Ustki, budynek wieńczy godło ratownicze – maltański krzyż

10. Zakład Przyrodoleczniczy

a) zbudowany w 1912 w celu leczenia chorób układu oddechowego, układu krążenia, przemiany materii i reumatyzmu; budynek wzniesiono w miejscu gdzie w 1877 zbudowano pierwsze usteckie łazienki parowe, do łazienek tłoczono morską wodę, którą podgrzewano i wykorzystywano do kąpieli leczniczych

11. promenada nadmorska

- jej historia sięga 1875, kiedy założono tu park z alejami spacerowymi, w spacerach i śniadaniach na promenadzie lubował się książę Otto von Bismarck; obecnie ustecka promenada poddawana jest rewitalizacji

12. zabudowa związana z obsługą letników (pensjonaty, restauracje)

Pomniki i miejsca pamięci narodowej:

1. pomnik Fryderyka Chopina w parku nadmorskim, przedstawia postać kompozytora kierującego się w stronę morza. Odsłonięty został 23 czerwca 1979, jego autorką jest Ludwika Nitschowa (twórczyni warszawskiej syrenki),

2. "Umierający wojownik" pomnik autorstwa Josefa Thoraka ku czci 76 mieszkańców Ustki poległych w czasie I wojny światowej, odsłonięty 22 stycznia 1922, przedstawia nagiego, upadającego, rannego wojownika dźwigającego tarczę, na której po raz pierwszy uwieczniono herb Ustki,

3. pomnik matki czekającej na powrót syna z morza. Został odsłonięty w 2002 roku pomiędzy Latarnią Nadmorską a Kapitanatem Portu w Ustce, przedstawia kobietę zwróconą twarzą do portu.

Gospodarka:

Najwięcej mieszkańców Ustki zatrudnionych jest w sektorze publicznym – opieka zdrowotna, szkoły podstawowe i średniego szczebla, urzędy administracji samorządowej, morskiej i specjalnej oraz jednostki garnizonu wojskowego. Ogółem w sektorze gospodarki narodowej w roku 2002 pracowało 3.308 osób (w tym administracja publiczna 166 osób, edukacja – 505 osób, ochrona zdrowia i opieka społeczna – 518 osób, pozostała działalność komunalna – 72 osoby, hotele i restauracje – 162 osoby, handel i naprawy 324 osoby, przemysł – 1175).

Na terenie miasta na koniec 2003 zarejestrowanych było 2122 osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą – głównie zakłady prywatne takie jak sklepy, zakłady produkcyjne, usługowe, rzemieślnicze oraz ośrodki wczasowo-wypoczynkowe, punkty gastronomiczne i handlowe. Ogółem w mieście jest ponad 17.000 miejsc noclegowych. Cały sektor noclegowo-gastronomiczny zatrudnia około 3000 osób z Ustki i okolic.

Drugą istotną gałęzią gospodarki w Ustce jest rybołówstwo. Ustecki port jest największym portem rybackim na wybrzeżu polskim. Na dzień 30 kwietnia 2004 zacumowanych w nim było 117 kutrów i łodzi rybackich. Na terenie miasta zlokalizowane są także firmy branżowo związane z rybołówstwem – zakłady mechaniczne i elektromechaniczne, sieciarnie. Ważnym elementem całego sektora są przetwórnie ryb. W całym sektorze gospodarki morskiej jest zatrudnionych około 3.500 osób z Ustki i okolic. Dawne duże przedsiębiorstwa państwowe zatrudniające w czasach PRL po kilka tysięcy osób albo zbankrutowały (Stocznia Ustka SA), albo zostały sprywatyzowane. Na terenie dawnej stoczni zlokalizowane są nieduże prywatne spółki branżowo związane z rybołówstwem lub przemysłem okrętowym (prywatna Stocznia Ustka Sp. z o.o. zatrudniająca kilkadziesiąt osób, gdzie budowane są plastikowe łodzie ratunkowe). Działalność ta jest jednak zanikająca i przewiduje się w przyszłości turystyczno-rekreacyjny charakter dawnych terenów przemysłowych. Teren drugiego największego państwowego przedsiębiorstwa PPiUR "Korab" został sprzedany i obecnie działają tam przedsiębiorstwa z branży turystyczno-noclegowej (osiedle deweloperskie przy ul. Na Wydmie), pensjonaty. W innej jego części zlokalizowano pierwszą na polskim wybrzeżu aukcję rybną, sieciarnię (firma duńska) oraz usługi.

Kultura:

Najważniejszymi instytucjami kultury w Ustce są:

- Bałtycka Galeria Sztuki,

- Muzeum Ziemi Usteckiej,

- Muzeum Chleba,

- Dom Kultury,

- Kino "Delfin"

- Biblioteka Miejska.

Dużą rolę odgrywa działalność stowarzyszeń, towarzystw i związków twórczych takich jak:

- Towarzystwo Przyjaciół Ustki,

- Stowarzyszenie "Domino",

- Stowarzyszenie Prywatnych Inicjatyw W Mieście Ustka,

- Stowarzyszenie Rozwoju I Promocji Ustki,

- Przyjaźni I Współpracy Miast Enkhuizen – Ustka,

- Pomocy Dzieciom "Przystań",

- Przyjaciół Domu Dziecka "Patron",

- Związek Stowarzyszeń Usteckich,

- Zrzeszenie Kaszubsko – Pomorskie,

- Usteckie Forum Turystyczne,

- Stowarzyszenie "Bene Vita",

- Niezależne Forum Samorządowe Ziemi Usteckiej,

- Lokalna Organizacja Turystyczna Ustka,

Cykliczne imprezy kulturalno-rekreacyjne:

- Ustecki – Ogólnopolski Festiwal Sztucznych Ogni,

- Nadbałtycki Festiwal Piosenki Dziecięcej "O Bursztynowe Słoneczko",

- Mistrzostwa Polski w Beach Soccer,

- Impreza żeglarska "Cała naprzód",

- "Bielsko Biała i Beskidy w Ustce",

- Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu "Złoto Bałtyku",

- 14 sierpnia – Święto Miasta, czyli "Festyn Bałtycki".

Oświata:

Szkoły podstawowe:

- Szkoła Podstawowa nr 1 im. kpt. Leonida Teligi,

- Szkoła Podstawowa nr 2 im. kmdra Bolesława Romanowskiego.

Gimnazja:

- Gimnazjum im. gen. Mariusza Zaruskiego,

- Społeczne Gimnazjum Usteckiego Towarzystwa Oświatowego.

Szkoły ponadgimnazjalne:

- Zespół Szkół Technicznych,

- Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Mikołaja Kopernika.

Szkoły wyższe:

- Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte.

Towarzystwa oświatowe:

- Usteckie Towarzystwo Oświatowe.

Sport:

Kluby sportowe działające w mieście:

- Klub Sportowy "Jantar Ustka",

- Lekkoatletyczny Klub Sportowy "Jantar Ustka",

- Miejski Uczniowski Klub Sportowy "Żaki Ustka",

- Uczniowski Klub Sportowy "OPTY",

- Międzyszkolny Klub Karate "Kyokushin" w Ustce,

- Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe "STS Ustka",

- Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej "Szczypiorniak Ustka",

- Klub Sportowy "Flota",

- Stowarzyszenie "Yacht Klub Ustka".

Kolej:

Ustka stanowiła niegdyś węzeł kolejowy skąd odchodziły linie kolejowe:

- Piła Główna – Ustka,

- Sławno – Ustka,

- Komnino – Ustka.

W tej chwili istnieje tylko linia kolejowa Piła Główna – Ustka, pozostałe dwie zostały rozebrane, a na terenie miasta znajdują się dwa czynne przystanki kolejowe: Ustka oraz Mokrzyca (od 10 czerwca 1996 kiedy to włączono Mokrzycę do granic administracyjnych miasta).

Gmina Ustka to gmina wiejska w województwie pomorskim, w powiecie słupskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie słupskim.

W skład gminy wchodzi 18 sołectw: Charnowo, Dębina, Duninowo, Gąbino, Grabno, Lędowo, Machowino, Machowinko, Niestkowo, Możdżanowo, Objazda, Pęplino, Przewłoka, Rowy, Starkowo, Wodnica, Wytowno, Zaleskie.

Według danych z 30 czerwca 2004, gminę zamieszkiwały 7322 osoby.

Źródło: Wikipedia